Κράτος Πρόνοιας, Κοινωνική Προστασία και ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Ανάλυση των εννοιών του κράτους πρόνοιας

 και της κοινωνικής προστασίας και ο ρόλος της τοπικής αυτοδιοίκησης

Περιεχόμενα

1.Η τυπολογία του κράτους πρόνοιας

2. Η κρίση του κράτους πρόνοιας

3. Η ανάλυση της έννοιας της κοινωνικής πολιτικής

4. Η ευρωπαϊκή αντίληψη περί κοινωνικής πολιτικής

5. Η ιστορική διάσταση της κοινωνικής πολιτικής στην Ελλάδα

6. Η κοινωνική πρόνοια-εισαγωγή 

7. Οι επιμέρους διαστάσεις της κοινωνικής πολιτικής στην Ελληνική πραγματικότητα

7.1       Η κοινωνική ασφάλιση

7.2       Η κοινωνική πρόνοια

7.3         Η υγεία

8. Το θεσμικό πλαίσιο της κοινωνικής ασφάλειας

8.1       Οι οργανωτικές αρχές της σύγχρονης κοινωνικής ασφάλειας

8.2       Πηγές του δικαίου κοινωνικής ασφάλειας

8.3       Το ελληνικό σύστημα κοινωνικής ασφάλειας

9. Άσκηση κοινωνικής πολιτικής σε τοπικό επίπεδο από τους ΟΤΑ

9.1       Ο σύγχρονος ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

9.2       Οι βασικές καινοτομίες του νέου ΔΚΚ και η άσκηση κοινωνικής πολιτικής από τους ΟΤΑ α’ βαθμού

1. Η τυπολογία του κράτους πρόνοιας

Οι έννοιες του κράτους πρόνοιας και της κοινωνικής πολιτικής είναι αλληλένδετες. Ωστόσο, για λόγους καλύτερης παρουσίασης των ζητημάτων που διαπραγματεύεται το παρόν κείμενο, η παρουσίασή τους θα γίνει σε διακριτά κεφάλαια.

Μεταναστευτικό ζήτημα: η άποψη της Ελληνικής Πολιτείας

Εισήγησή μου στην

4η Εθνική Στρογγυλή Τράπεζα

 της ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ

με τίτλο «Η Κοινωνική Ένταξη και ο Άλλος».

ΚΑΒΟΥΝΙΔΟΥ Ευχαριστώ πολύ τον κύριο Τάκη για την ανάπτυξη της μεγάλης σημασίας της πολιτικής συμμετοχής για την ιδιότητα του πολίτη, και προχωρούμε στον 3ο μας ομιλητή που είναι ο κύριος Κων/νος Γεώρμας, σύμβουλος του Γ.Γ. του Υπουργείου Απασχόλησης.

Κωνσταντίνος Γεώρμας

Ευχαριστώ κι εγώ με τη σειρά μου για την πρόσκληση. Κανονικά θα είμαι σε λίγο διαφορετικό κλίμα, γιατί εγώ είμαι κοινωνιολόγος και από αυτή την άποψη θ’αλλάξει λίγο το κλίμα. Γι’αυτό και θα παραμείνω σε λίγο γενικά ζητήματα, μιας και το ότι η άποψη της ελληνικής πολιτείας, που είναι ο τίτλος της εισήγησής μου, δεν πολυεκπροσωπεί αυτό που θα κάνω, διότι περισσότερο θα προχωρήσω σε μία πιο προσωπική προσέγγιση του ζητήματος.

Η ΩΡΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΠΟΓΡΑΦΗΣ

Η φτώχεια της ανάπτυξης και η ανάπτυξη  της φτώχειας

Εάν τα ελλείμματα, μετά την απογραφή, στο δημοσιονομικό τομέα αποδείχθηκαν μεγάλα, τα στοιχεία δείχνουν ότι στον κοινωνικό τομέα αποδεικνύονται ακόμα μεγαλύτερα. Για να έχουμε μια σαφή εικόνα του κοινωνικού ελλείμματος παραθέτουμε τον παρακάτω πίνακα:

ΑΕΠ, Ανισότητες και φτώχεια, 1997-2003
	1997	1998	1999	2000	2001	2002	2003
Αύξηση πραγματικού ΑΕΠ	3,6	3,4	3,4	4,5	4,3	3,8	4,7
Κοινωνικές ανισότητες (S80/S20)	6,6	6,5	6,2	5,8	5,7	…	6,6
Κίνδυνος φτώχειας (μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις)	21	21	21	20	20	…	21
Πηγή: Eurostat. Ο Δείκτης S80/S20 παρουσιάζει το ποσοστό του συνολικού εισοδήματος που λαμβάνει το 20% του πληθυσμού με το υψηλότερο εισόδημα προς το αντίστοιχο 20% του πληθυσμού με το κατώτατο εισόδημα

Οι μεγαλύτερες πληθυσμιακές ομάδες που έρχονται αντιμέτωπες με το φάσμα της φτώχειας ήταν το 2003 οι ηλικιωμένοι με 28,1%, οι νέοι 16-24 ετών με 25,2%, τα παιδιά έως 15 ετών με 23,1%. Επίσης υψηλά ποσοστά κινδύνου φτώχειας παρουσίασαν οι μονογονεϊκές οικογένειες (34,5%), οι πολύτεκνες οικογένειες (31,5%) και οι άνεργοι (32,7%).

«Μικρο-προγράμματα κοινωνικής πολιτικής: οι τοπικές κοινωνίες και οι προτάσεις κοινωνικής πολιτικής σε τοπικό επίπεδο των διεθνών οργανισμών (Παγκόσμια Τράπεζα και Διεθνής Οργάνωση Εργασίας)»

Παρουσίαση στην ημερίδα «Κοινωνική πολιτική και τοπική αυτοδιοίκηση: μεταρρυθμίσεις-νέες τάσεις-προοπτικές», Λάρισα, 19 Οκτώβρη 2004

Παγκοσμιοποίηση: από το παγκόσμιο στο τοπικό

Σήμερα αποτελεί πια κοινό τόπο ότι η παγκοσμιοποίηση είναι μια διαδικασία που προκαλεί βαθύτατες ανατροπές σε όλα τα επίπεδα του κοινωνικού γίγνεσθαι: το διεθνές, το περιφερειακό, το εθνικό, το τοπικό ακόμα και το οικογενειακό ή το επίπεδο της ατομικής ταυτότητας. Όπως τονίζει ο Ντάνι Ρόντρικ, «η διεθνής ενοποίηση των αγορών για τα αγαθά, τις υπηρεσίες και το κεφάλαιο πιέζει τις κοινωνίες να αλλάξουν τις παραδοσιακές τους πρακτικές, και αποτέλεσμα αυτού είναι ότι μεγάλα τμήματα αυτών των κοινωνιών ξεκινούν να αγωνίζονται»[1].

Ας δούμε συνοπτικά τι εννοούμε με το φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης. Όταν αναφερόμαστε στην παγκοσμιοποίηση υπονοούμε την «πολύπλοκη και πολυδιάσταση διαδικασία… μέσω της οποίας επέρχεται η ολοκλήρωση των εθνικών αγορών σε μια παγκόσμια αγορά»[2]. Η Έκθεση που συνέταξε έπειτα από πρωτοβουλία της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας η Παγκόσμια Επιτροπή για την Κοινωνική Διάσταση της Παγκοσμιοποίησης με τον τίτλο Μια δίκαιη παγκοσμιοποίηση αναφέρει τα παρακάτω ως κύρια χαρακτηριστικά της παγκοσμιοποίησης:

Τζον Γκρέι, Η Αλ Κάιντα και η νεωτερικότητα

Εντάξαμε στην σειρά «Αναμετρήσεις με τον 21^ο αιώνα» το παρόν βιβλίο γιατί ο Τζον Γκραίυ, ένας μεταμοντέρνος φιλελεύθερος συντηρητικός οικολόγος, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα συγγραφέα της εποχής όπου οι μεγάλες αφηγήσεις και οι ιδεολογίες έχουν πεθάνει.

Κατά καιρούς έχει εργαστεί σε φιλελεύθερα ινστιτούτα όπως το Cato. Έχει αρθρογραφήσει κατά του κομμουνισμού. Σήμερα αρθρογραφεί κατά της παγκοσμιοποίησης στην εφημερίδα The Guardian και τα περιοδικά New Statesman και Resurgence. Έχει δημοσιεύσει μελέτες για τον κλασσικό φιλελευθερισμό[1] και για τους σύγχρονους φιλελεύθερους όπως ο Ιζάια Μπέρλιν και ο Χάγιεκ.[2] Οπαδός της Νέας Δεξιάς, αποστασιοποιήθηκε κατηγορώντας την ότι αποδέχεται άκριτα τα καταστροφικά δόγματα του νεοφιλελευθερισμού περί ελεύθερης αγοράς και για την άρνησή της να υπερασπιστεί το κοινωνικό κράτος![3] Θεωρεί την σοσιαλδημοκρατία χρεοκοπημένη.[4] Αποκαλεί τους νεοφιλελεύθερους γελοίους και δογματικούς. Τους θεωρεί δογματικούς, αμόρφωτους αναφορικά με την οικονομική ιστορία και τον πλουραλισμό των μορφών του οικονομικού βίου και τους εξισώνει με τους μαρξιστές και τους φανατικούς ισλαμιστές της Αλ Κάιντα![5] Τελευταία υιοθετεί τις απόψεις της «βαθειάς οικολογίας» και την «υπόθεση της Γαίας» του Τζέιμς Λόβλοκ[6].

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ-ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ (ΑΡΧΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ) ΣΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η Επαγγελματική εκπαίδευση κατάρτιση θεωρήθηκε τις τρεις τελευταίες δεκαετίες το μέσο για την οικονομική ανάπτυξη, την προσαρμογή του εργατικού δυναμικού στις τεχνολογικές αλλαγές, το όπλο για την προώθηση της απασχόλησης. Ωστόσο τα στοιχεία δείχνουν ότι ο ρόλος είναι μάλλον υπερτονισμένος. Ενώ από τη μια είναι χρήσιμη για την προσαρμογή στο νέο παραγωγικό υπόδειγμα που στηρίζεται κατά κύριο λόγο στις τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνίας, από την άλλη, δεν δείχνει να έχει τη δυνατότητα να απαντήσει στο πρόβλημα της κρίσης της απασχόλησης. Επιπλέον, χρησιμοποιείται ιδεολογικά από την νεοφιλελεύθερη λογική για να μεταφέρει το βάρος του κόστους και το ρίσκο της απόδοσης της κατάρτισης από τους εργοδότες στους εργαζόμενους, υποκρύπτει λογικές εντατικοποίησης της εργασίας και επιρρίπτει –αδίκως- την ευθύνη της ανεργίας στους ανέργους.

Στην Ελλάδα η ΕΕΚ δημιουργήθηκε έπειτα από παρεμβάσεις εξωτερικών μηχανισμών, εξελίχθηκε με έναν ασυντόνιστο τρόπο και πάσχει από έλλειψη στρατηγικού σχεδιασμού και γνώσης των ιδιαίτερων συνθηκών και αναγκών της χώρας. Όχι τυχαία λοιπόν, οι ελάχιστες υπάρχουσες έρευνες δείχνουν ελάχιστη σχέση της ΕΕΚ με την απασχόληση.

ΜΟΝΤΕΛΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Οι κυρίαρχες ιδεολογίες που με τις αρχές τους, σήμερα, διαμορφώνουν τα αντίστοιχα μοντέλα κοινωνικής πολιτικής είναι ο νεοφιλελευθερισμός, η σοσιαλδημοκρατική εκδοχή του Τρίτου Δρόμου και ο συντηρητισμός. Ο πρώτος στρέφεται ενάντια στο ίδιο το κράτος πρόνοιας και ζητά την κατάργησή του. Η κοινωνική προστασία θα πρέπει να περιορίζεται σε ένα ελάχιστο δίχτυ προστασίας. Ο Τρίτος Δρόμος αποδέχεται την κριτική του νεοφιλελευθερισμού για το κράτος πρόνοιας και πολλές από τις προτάσεις πολιτικής του αλλά επιμένει στη διατήρηση των αρχών της ισότητας και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Οι συντηρητικοί, που συνέβαλλαν αποφασιστικά στην δημιουργία του κράτους πρόνοιας, εμμένουν στη διατήρησή του αλλά αποδέχονται κάποιες προτάσεις των νεοφιλελεύθερων. Στην Ελλάδα, η συζήτηση επικεντρώνεται γύρω από τις απόψεις των νεοφιλελεύθερων και αυτές του Τρίτου Δρόμου. Ωστόσο, απουσιάζει μια ολοκληρωμένη πρόταση για την εξέλιξη της κοινωνικής προστασίας στη χώρα μας ενώ επικρατεί ασάφεια ως προς τον εννοιολογικό καθορισμό των διακηρυγμένων αρχών των φορέων που εμπλέκονται στη συζήτηση. Η ασάφεια αυτή επεκτείνεται και στα μέτρα πολιτικής που προτείνονται με αποτέλεσμα την αδυναμία οργάνωσης ενός συνεκτικού και ορθολογικού συστήματος κοινωνικής πολιτικής.