Στρατηγικές κατευθύνσεις για τις Δημόσιες Υπηρεσίες Απασχόλησης

 

Στρατηγικές κατευθύνσεις για τις Δημόσιες Υπηρεσίες Απασχόλησης

του Δρ Κωνσταντίνου Δ. Γεώρμα

Από τον συλλογικό τόμο «Από τον ΟΑΕΔ στη ΔΥΠΑ: Διαστάσεις και Προκλήσεις Κοινωνικής Πολιτικής». Η μικρή συνεισφορά μου έχει τον τίτλο "Στρατηγικές κατευθύνσεις για τις Δημόσιες Υπηρεσίες Απασχόλησης". Επιμέλεια: Σταύρος Πανταζόπουλος, Μάνος Σπυριδάκης, Χαράλαμπος Οικονόμου, Αντώνιος Κώστα και Δημήτρης Γεωργίκος

Οι ΔΥΠΑ ενώπιον των προκλήσεων του σήμερα

Οι Δημόσιες Υπηρεσίες Απασχόλησης (ΔΥΠΑ) λειτουργούν εντός ενός περιβάλλοντος που αλλάζει δραματικά. Μια σειρά από μετασχηματισμοί -οικονομικοί, κοινωνικοί, τεχνολογικοί- επιδρούν στην στρατηγική, τον ρόλο και τις ανάγκες σε στελεχιακό δυναμικό και τεχνολογικές υποδομές  των Δημόσιων Υπηρεσιών Απασχόλησης. Σήμερα, είναι επείγουσα η απαίτηση για αναπροσαρμογή των ΔΥΠΑ στο νέο αυτό περιβάλλον, του ανασχεδιασμού του ρόλου τους και των διαδικασιών μέσω των οποίων τον επιτελούν.

Μια από τις κυριότερες προκλήσεις σήμερα, είναι το γεγονός ότι οι ανάγκες των αναζητούντων εργασία ή των εργαζομένων που αναζητούν μια άλλη θέση απασχόλησης είναι πολύ πιο πιεστικές και πολύπλοκες. Η κινητικότητα στην αγορά εργασίας είναι πολύ πιο έντονη. Σήμερα, οι άνθρωποι προβλέπεται ότι θα αλλάξουν πολλές φορές θέσεις απασχόλησης στην εργασιακή τους καριέρα. Κοινωνικές αλλαγές όπως η αλλαγή στις συνήθειες τεκνοποίησης, η εναρμόνιση οικογενειακού και επαγγελματικού βίου, η γήρανση του εργατικού δυναμικού, οι δημογραφικές αλλαγές επηρεάζουν αποφασιστικά την αγορά εργασίας.  Συνέπεια αυτού είναι ότι απαιτείται αλλαγή της εστίασης των παρεχόμενων υπηρεσιών των ΔΥΠΑ στην υποστήριξη των μεταβάσεων από την μία εργασία στην άλλη, ή την επανένταξη στην αγορά εργασίας.

Μια δεύτερη σημαντική πρόκληση έχει να κάνει με το γεγονός ότι οι ανάγκες των εργοδοτών και των επιχειρήσεων είναι και αυτές πολύ πιο απαιτητικές. Σήμερα, οι επιχειρήσεις δρουν μέσα έναν κόσμο παγκοσμιοποιημένων οικονομικών διεργασιών και έντονου οικονομικού ανταγωνισμού, έναν κόσμο ραγδαίων παραγωγικών αναδιαρθρώσεων τόσο λόγω των απαιτήσεων της απανθρακοποίησης και της κλιματικής αλλαγής, των τεχνολογικών μετασχηματισμών, αλλά και λόγω γεωστρατηγικών ανακατατάξεων. Συνέπεια αυτού είναι ότι η πρόβλεψη μελλοντικών αναγκών σε δεξιότητες, αλλά και η συνεχής αναβάθμιση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού, η κατάρτισή του και η επανακατάρτισή του είναι απαραίτητες διεργασίες για την διατήρηση της ανταγωνιστικότητας μιας οικονομίας.

Η ανάπτυξη των πληροφοριακών συστημάτων, κατά τρίτον, και η όλο και μεγαλύτερη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην λειτουργία των ΔΥΠΑ, συνιστά μια πρόκληση που επηρεάζει τόσο την σχέση της Υπηρεσίας με τους πελάτες της, ανέργους και εργοδότες, όσο και το ίδιο το στελεχιακό της δυναμικό.

Επιπλέον άλλες προκλήσεις όπως ο πράσινος  μετασχηματισμός και οι μεταναστευτικές ροές επηρεάζουν και αυτές αποφασιστικά το πλαίσιο εντός του οποίου μια ΔΥΠΑ πρέπει να αναπροσανατολίσει τις λειτουργίες της.

Σήμερα, λοιπόν, ενώπιον αυτών των προκλήσεων, οι Δημόσιες Υπηρεσίες Απασχόλησης καλούνται να ανασχεδιάσουν και να προσαρμόσουν την στρατηγική τους, να μετασχηματίσουν τις λειτουργίες τους, για να ανταποκριθούν αποτελεσματικά στις ανάγκες της αγοράς εργασίας του σήμερα. Επιπλέον, μια Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης δεν καλείται πλέον απλά να ανταποκριθεί στις όποιες αλλαγές λαμβάνουν χώρα, αλλά να προβλέπει τις όποιες επερχόμενες αλλαγές και να είναι αυτή που θα παράσχει τις αναγκαίες υπηρεσίες για την προετοιμασία του εργατικού δυναμικού για μια δυναμική προσαρμογή σε αυτές.

Ασφαλώς, η αποστολή μιας Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης παραμένει σταθερή και αυτή δεν είναι άλλη από την σύζευξη στην αγορά εργασίας. Σήμερα όμως, η εξυπηρέτηση αυτής της αποστολής συνεπάγεται τον μετασχηματισμό των μεθόδων που χρησιμοποιούνται για την επίτευξη αυτής της αποστολής και την καλλιέργεια των απαραίτητων ικανοτήτων, δεξιοτήτων, μεθόδων και υποδομών.

Επιπλέον, ο αναβαθμισμένος ρόλος μιας Δημόσιας Υπηρεσία Απασχόλησης σήμερα, την θέτει ενώπιον νέων απαιτήσεων, με την κυριότερη να είναι αυτή του συντονισμού όλων των εμπλεκόμενων φορέων που έχουν αναφορά στην αγορά εργασίας, αλλά και στο σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας.

Σημειώνεται ότι οι ελλείψεις δεξιοτήτων, η συμμετοχή στην αγορά εργασίας και η παραγωγικότητα της εργασίας είναι παράμετροι που επηρεάζουν αποφασιστικά την οικονομική αποδοτικότητα. Συνεπώς, η αποτελεσματική λειτουργία της ΔΥΠΑ είναι ένας αποφασιστικός παράγοντας που συνεισφέρει στην οικονομική ανάπτυξη καθ’ ότι μια  ΔΥΠΑ συνιστά έναν αποφασιστικό και στρατηγικό παράγοντα σε αυτήν. Ο αποτελεσματικός ρόλος της Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης είναι κρίσιμης σημασίας για την διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας της οικονομικής δραστηριότητας.

 

Ο ρόλος των ΔΥΠΑ στην νέα εποχή

Για να απαντήσουν στις προκλήσεις που τίθενται, οι Δημόσιες Υπηρεσίες Απασχόλησης πρέπει να προχωρήσουν σε μια σειρά από αποφασιστικά βήματα. Πρώτον, ακριβώς λόγω του γεγονότος ότι οι προκλήσεις είναι πολλαπλές, απαιτείται μια συνολική προσέγγιση, μια ολοκληρωμένη στρατηγική, που να απαντά σε κάθε επιμέρους πρόκληση που πρέπει να αντιμετωπιστεί.

Στην νέα εποχή είναι αναγκαία η συνεργασία μεταξύ ενός μεγάλου εύρους συνεργατών και υπηρεσιών όπως επιχειρήσεις, επιμελητήρια, ιδιωτικές υπηρεσίες απασχόλησης, γραφεία προσωρινής απασχόλησης, μη κυβερνητικές οργανώσεις, πάροχοι κατάρτισης και εκπαίδευσης, πάροχοι υπηρεσιών κοινωνικής στήριξης, οργανώσεις εργαζομένων και εργοδοτών, κοινωνικοί εταίροι, τοπικοί εμπλεκόμενοι φορείς και τοπικές κοινότητες, δημόσιοι φορείς όπως υπουργεία κ.λπ.. Λόγω της άμεσης επαφής της με εργοδότες, με αναζητούντες εργασία, με παρόχους κατάρτισης και κυβερνητικούς φορείς, οι ΔΥΠΑ είναι σε θέση να κατέχουν πολύτιμη πληροφόρηση γύρω από ζητήματα τάσεων στην αγορά εργασίας και αναγκαίων δεξιοτήτων. Οι ΔΥΠΑ, έτσι, έχουν κρίσιμο ρόλο ως κεντρικός συντονιστής όλων αυτών των ενδιαφερόμενων μερών, τόσο λόγο της σώρευσης τεχνογνωσίας και πληροφορίας, όσο και λόγω του ενεργητικού τους ρόλου στην αγορά εργασίας και της εγγύτητάς τους στις πραγματικές ανάγκες που αναδύονται.

Λόγω του γεγονότος ότι μια κεντρική πρόκληση στην σύγχρονη πραγματικότητα είναι η αναβάθμιση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού, η πρόβλεψη και η καλλιέργεια δεξιοτήτων που απαντούν στις ανάγκες της τριπλής μετάβασης. Έτσι, και εδώ, η διαμεσολάβηση των ΔΥΠΑ είναι απαραίτητη. Οι ΔΥΠΑ συνιστούν τους αναγκαίους εκείνους «παίκτες» για την δημιουργία μιας συνεργατικής ατζέντας μεταξύ δεξιοτήτων και εκπαίδευσης, με κύριο μέλημα την υποστήριξη των μεταβάσεων μεταξύ εκπαίδευσης και αγοράς εργασίας ή/και επαγγελματικής κατάρτισης, συμπεριλαμβανομένης της δια βίου μάθησης, της κατάλληλης κατάρτισης και της πρόσβασης σε συμβουλευτική καριέρας, για τους ανθρώπους που είναι στην εργασία, ιδιαίτερα για τους εργαζόμενους με χαμηλές δεξιότητες. Επιπλέον, η καλλιέργεια δεξιοτήτων έχει καθοριστικό ρόλο στις γρήγορες μεταβάσεις από θέση απασχόλησης σε άλλη θέση, την προσαρμογή των δεξιοτήτων έτσι ώστε να αντιμετωπιστούν τα παρατηρούμενα χάσματα δεξιοτήτων, καθώς και την αναβάθμιση των δεξιοτήτων για τις ευάλωτες ομάδες. Η εστίαση σε ευάλωτες ομάδες είναι κρίσιμης σημασίας, καθώς συνήθως αυτές οι ομάδες δεν διαθέτουν τις απαραίτητες δεξιότητες για να έχουν πρόσβαση σε ποιοτικές θέσεις απασχόλησης.

Ασφαλώς,  ο σχεδιασμός και υλοποίηση επιδοτούμενων πολιτικών απασχόλησης παραμένει μία από τις κύριες δραστηριότητες των ΔΥΠΑ. Η προσφορά προγραμμάτων με στόχο την επιβοήθηση των αναζητούντων εργασία για την τοποθέτησή τους σε μια θέση απασχόλησης και των εργοδοτών για να καλύψουν τα πιθανά κενά απασχόλησης ή αναπροσανατολισμού προς νέες θέσεις απασχόλησης και ο μετριασμός των αρνητικών επιπτώσεων των όποιων οικονομικών μετασχηματισμών είναι κρίσιμης σημασίας. Γιατί κεντρικός ρόλος των ΔΥΠΑ είναι να διευκολύνει επιχειρήσεις και αναζητούντες εργασία στις προσαρμογές που είναι απαραίτητες στις νέες ανάγκες που αναδύονται στην αγορά εργασίας και ο μετριασμός των αρνητικών επιπτώσεων των κλυδωνισμών που προκαλούνται από πολεμικές συγκρούσεις, τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, της εισαγωγής νέων τεχνολογιών ή τις υγειονομικές κρίσεις. Οι ΔΥΠΑ πρέπει να διασφαλίσουν ότι ευάλωτες ομάδες θα συμπεριληφθούν στην νέα εποχή, ότι οι επιχειρήσεις, και ιδιαίτερα οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις θα καταστήσουν τις όποιες μεταβάσεις στην αγορά εργασίας όσο πιο συμπεριληπτικές γίνεται. Επιπρόσθετα, οι όποιες παρεμβάσεις αναφορικά με την υλοποίηση πολιτικών προώθησης στην απασχόληση, που στόχο έχουν να προσαρμόσουν την προσφορά εργασίας με τη ζήτηση, πρέπει να ενισχύουν την προσπάθεια για αύξηση της προσφοράς εργασίας κυρίως με αναφορά στους εργαζόμενους μεγαλύτερης ηλικίας, την κάλυψη του χάσματος της μετάβασης από την εκπαίδευση στην απασχόλησης, την έμφαση στην προώθηση των νέων στην αγορά εργασίας, την χρήση των κατάλληλων δεξιοτήτων των μεταναστών κ.λπ. Επιπλέον, είναι αναγκαίες δράσεις που στοχεύουν στο κλείσιμο του χάσματος μεταξύ ανδρών και γυναικών στην αγορά εργασία περιορίζοντας τα στερεότυπα και τον επαγγελματικό διαχωρισμό. Αλλά πέρα από την υλοποίηση, αναγκαία είναι και η αξιολόγηση των ενεργητικών πολιτικών απασχόλησης, έτσι ώστε να αποτυπώνονται οι παράμετροι εκείνοι που συνεισφέρουν τα μέγιστα για την αποτελεσματικότητα αυτών των πολιτικών.

Για να επιτύχει αυτούς τους στόχους οι ΔΥΠΑ πρέπει κατά πρώτον, να καταστούν οι κεντρικοί φορείς -«μεσίτες»- απασχόλησης μέσω της διάχυσης της πληροφόρησης για κενές θέσεις απασχόλησης, αλλά και μέσω της διαμόρφωσης των προφίλ των αναζητούντων εργασία, διευκολύνοντας έτσι την σύζευξη μεταξύ αυτών και των αναγκών των επιειρήσεων. Επιπλέον, οι ΔΥΠΑ πρέπει να καταστούν οι φορείς που θα παρέχουν τις απαραίτητες υπηρεσίες έτσι ώστε οι επιχειρήσεις να αρθρώσουν/αποτυπώσουν με ακρίβεια τις αναγκαίες γι’ αυτούς δεξιότητες, αλλά και τις δεξιότητες που θα απαιτηθούν από αυτές μελλοντικά.

Η λειτουργία των ΔΥΠΑ πρέπει να οδηγήσει στην εντατικοποίηση των προσπαθειών για το συνταίριασμα των προσφορών κατάρτισης στις ανάγκες των ανέργων και ειδικών ομάδων εργαζομένων και των δεξιοτήτων που έχουν ανάγκη οι εργοδότες και, κατά συνέπεια της αποτροπής της έλλειψης δεξιοτήτων. Παράλληλα, έμφαση πρέπει να δοθεί στην παροχή υποστήριξης στις ανάγκες που αναδύονται από την μετάβαση στην ψηφιακή και πράσινη οικονομία.

Κεντρικός είναι ο ρόλος των ΔΥΠΑ στην συλλογή και παροχή στοιχείων για την αγορά εργασίας, κυρίως μέσω της συλλογής στοιχείων για τις κενές θέσεις εργασίας, καθώς και του προφίλ των δυνητικά ωφελούμενων.

Τέλος, η διαχείριση των επιδομάτων ανεργίας με την παροχή εισοδηματικής στήριξης στους ανέργους, τόσο μέσω επιδομάτων ανεργίας όσο και μέσω προνοιακών παροχών παραμένουν κεντρικής σημασίας λειτουργία, αφού προσφέρουν την απαραίτητη ασφάλεια που είναι το απαραίτητο συστατικό των πολιτικών ευελιξίας με ασφάλεια.

 

Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης και τεχνητή νοημοσύνη

Η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) χρησιμοποιείται για να υποστηρίξει τους αναζητούντες εργασία σε όλη τους την εργασιακή πορεία. Από  τα chatbots που παρέχουν πληροφόρηση για την εγγραφή τους στα μητρώα των ΔΥΠΑ, καθώς και από άλλα εργαλεία που παρέχουν πληροφόρηση για τις διαθέσιμες υπηρεσίες, τις δράσεις από τις οποίες μπορούν να ωφεληθούν αλλά και τις παροχές που δικαιούνται. Επιπλέον, η ΤΝ χρησιμοποιείται στην παροχή πληροφόρησης για θέσεις απασχόλησης που ταιριάζουν στο εργασιακό προφίλ των αναζητούντων εργασίας, τις δυνατότητες κατάρτισης που προσφέρονται και εν γένει την δυνατότητα προσωποποιημένης υποστήριξης.

Σήμερα, η πιο κοινή λειτουργία για την ΤΝ που έχουν υιοθετήσει οι ΔΥΠΑ είναι η σύζευξη των αναζητούντων εργασία με τις κενές θέσεις εργασίας. Η σύζευξη που βασίζεται σε τεχνητή νοημοσύνη έχει τη δυνατότητα να λάβει υπ’ όψιν ευρύτερες βάσεις δεδομένων έτσι ώστε να εξατομικεύσουν πλήρως τις προτάσεις για θέσεις απασχόλησης.

Παράλληλα, η ΤΝ χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο από τις ΔΥΠΑ στην προσπάθειά τους να διαμορφώσουν εργαλεία που βοηθούν τους εργοδότες στις διαδικασίες σύζευξης.

Μια άλλη χρήση της ΤΝ είναι η δημιουργία γνώσης και πληροφορίας για την αγορά εργασίας αλλά και προβλέψεων για τις επερχόμενες τάσεις όπως οι ανάγκες για νέες δεξιότητες, η παρακολούθηση και η αξιολόγηση των ενεργητικών πολιτικών. Επιπλέον, κρίσιμης σημασία είναι η σώρευση πληροφοριών έτσι ώστε να δίνεται η δυνατότητα για πιο αποτελεσματικές πολιτικές.

Πρέπει να σημειωθεί, ωστόσο, ότι η λειτουργία συστημάτων ΤΝ δυσχεραίνεται από μια σειρά ζητήματα όπως η έλλειψη στελεχιακού δυναμικού που να διαθέτει την τεχνογνωσία τέτοιων συστημάτων, η χρηματοδότηση, η έλλειψη σε υποδομές (ICT Infrastructure) αλλά και το ρυθμιστικό πλαίσιο για τα προσωπικά δεδομένα. Γι’ αυτό μια από τις σημαντικότερες και αναγκαίες επενδύσεις μια Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης έχει να κάνει με τα στελέχη της. Είναι απαραίτητη η καλλιέργεια και η έμφαση σε ένα στελεχιακό δυναμικό που είναι ευέλικτο και εύκολα προσαρμόσιμο στις νέες μεθόδους εργασίας αλλά και προσωπικό το οποίο να διαθέτει υψηλό επαγγελματισμό και κίνητρα.

Οι Δημόσιες Υπηρεσίες Απασχόλησης πρέπει να χρησιμοποιούν συστηματικά απλές, σύντομες και ψηφιοποιημένες διαδικασίες. Με αυτό τον τρόπο όχι μόνον εξυπηρετείται καλύτερα ο πολίτης, αλλά και απελευθερώνονται ανθρώπινοι πόροι για τις λειτουργίες της σύζευξης και γενικότερα της επαφής με αναζητούντες εργασία και τους εργοδότες.

Συμπερασματικά

Συνεπώς, κάποιοι μελλοντικοί άξονες παρέμβασης μιας Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης μπορούν να είναι:

Κατά πρώτον, η εμβάθυνση της γνώσης της αγοράς, γεγονός που θα της προσφέρει τη δυνατότητα για πιο αποτελεσματική σύζευξη και εξυπηρέτηση των αναγκών των επιχειρήσεων αλλά και της προσφοράς δυνατοτήτων κατάρτισης και επανακατάρτισης των αναζητούντων εργασία. Συνεπώς απαιτείται η στενότερη και αναβαθμισμένη συνεργασία με τους εργοδότες.

Κατά δεύτερον, η εστίαση στην εξατομικευμένη προσέγγιση των αναγκών αναζητούντων εργασία και στην υψηλού επιπέδου παροχή συμβουλευτικής επαγγελματικού προσανατολισμού και καλλιέργειας δεξιοτήτων. Γενικότερα θα πρέπει οι ανάγκες των αναζητούντων εργασίας και των δεξιοτήτων που αναζητούν οι επιχειρήσεις να παρακολουθούνται από πολύ κοντά, αλλά και να προβλέπονται. Ψηφιακά εργαλεία που έχουν να κάνουν με την επιβοήθηση των αναζητούντων εργασία και των αναγκών των επιχειρήσεων είναι κρίσιμης σημασίας.

Τέλος, ο τρίτος άξονας, αφορά στην ψηφιοποίηση του συνόλου διαδικασιών, έτσι ώστε η πληροφορία να είναι άμεση προσβάσιμη σε αναζητούντες εργασία και εργοδότες, αλλά και για να είναι πιο αποτελεσματικές οι διαδικασίες σύζευξης στην αγορά εργασίας.

Και βέβαια, οι παρεμβάσεις αυτές θα πρέπει να λειτουργούν υπό το πλαίσιο μια συνολικής και ολοκληρωμένης στρατηγικής που κεντρικό στόχο θα έχει την σύζευξη μεταξύ ζήτησης και προσφοράς εργασίας, με γνώμονα την ανάπτυξη της ανταγωνιστικότητας και της παραγωγικότητας της εθνικής οικονομίας.

 

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

European Network of Public Employment Services, (2025), Skills and labour market intelligence. Thematic Paper. European Commission.

European Network of Public Employment Services, (2022 ), Future skills, career guidance and lifelong learning in PES. Thematic Review. European Commission

European Network of Public Employment Services, (2022). Future skills, career guidance and lifelong learning in PES. Thematic Paper. European Commission.

ILO, (2023), Public employment services and active labour market policies for transitions. Global Report Part I. Response to mega trends and crises, ILO, Geneva.

Inter-American Development Bank, World Association of Public Employment Services, Organization for Economic Cooperation and Development, (2026),  The world of public employment services 2026: delivering in a changing world of work.

OECD, (2024) A new dawn for public employment services: Service delivery in the age of artificial intelligence, OECD ARTIFICIAL INTELLIGENCE PAPERS, June 2024 No. 19.

OECD, (2021), Public Employment and Management 2021: The Future of the Public Service, OECD Publishing, Paris.

Η εισβολή στην Ουκρανία: Ο πρώτος χρόνος

HUFFPOST, 24.03.2023

Όταν τον περασμένο Φεβρουάριο, ο Πούτιν ξεκίνησε την εισβολή στην Ουκρανία έκανε μια σειρά από λάθη στους υπολογισμούς του. Πρώτον, δεν υπολόγισε ορθά την βούληση τόσο του Ζελένσκι όσο και του Ουκρανικού λαού να υπερασπιστούν την πατρίδα τους. Με έκπληξη παρατηρεί την τακτική της καμένης γης -αδιάκριτος βομβαρδισμός πολιτικών στόχων, βιασμοί, απαγωγές παιδιών, βίαιη προώθηση ουκρανικών πληθυσμών τη Ρωσσία, βασανιστήρια, καταστροφή νοσοκομείων, σχολείων, βασικών υποδομών ηλεκτρισμού και ύδρευσης, ισοπέδωση χωριών και πόλεων- να ατσαλώνει το φρόνημα και την εθνική συνείδηση του ουκρανικού λαού.

Το δεύτερο που δεν υπολόγισε είναι η ενότητα του δυτικού κόσμου, λαών και κυβερνήσεων, απέναντι στη βάρβαρη καταστρατήγηση κάθε έννοιας διεθνούς δικαίου. Μολονότι προσπάθησε μέσα από την εκτίναξη των τιμών ενέργειας και τροφίμων να διχάσει την δυτική κοινή γνώμη, ακόμα και πρόσφατα σε μια δημοσκόπηση του Ευρωβαρόμετρου το 74%  των Ευρωπαίων απάντησε ότι η Ευρώπη πρέπει να συνεχίσει να παρέχει βοήθεια στους Ουκρανούς.  Σήμερα, ακόμα και οι Γερμανοί, που παρουσιάζονταν ως οι πιο διστακτικοί στο να παράσχουν στους Ουκρανούς τα αναγκαία όπλα για την απώθηση των Ρώσσων, όπως τα τανκς Λέοπαρντ, μοιάζουν στριμωγμένοι, αφού μια σειρά άλλες χώρες, όπως οι Βρετανοί, οι Γάλλοι, οι Πολωνοί, οι Λιθουανοί, προχωρούν στο να παραδώσουν τέτοιον οπλισμό στους αγωνιζόμενους Ουκρανούς. Σημειώνουμε ότι έως σήμερα τόσο οι Αμερικάνοι όσο και άλλες δυτικές χώρες έχουν διστάσει στο να παράσχουν στην Ουκρανία συγκεκριμένες κατηγορίες οπλισμού, που από την άλλη οι Ουκρανοί τα έχουν επείγουσα ανάγκη.

Το προνοιακό σύστημα παροχών στην Ελλάδα: Παρούσα κατάσταση, προκλήσεις και προοπτικές

 

35ο  Τακτικό Εκλογοαπολογιστικό

Συνέδριο ΠΟΠΟΚΠ,

Αθήνα, 28 & 29 Νοεμβρίου 2022

 

Ξεκινώ ευθύς με μια διαπίστωση: στον τομέα της προνοιακής πολιτικής την τελευταία δεκαετία έχουν λάβει χώρα μια μεταρρύθμιση του συστήματος που τη διακρίνουν δύο κύρια χαρακτηριστικά. Στον τομέα της κάλυψης των αναγκών και της κοινωνικής αλληλεγγύης έχουμε τον ανασχεδιασμό επιδομάτων και την εισαγωγή νέων, έτσι ώστε, για πρώτη φορά στην ιστορία της κοινωνικής προστασίας, να μπορούμε να μιλάμε για ένα ευρύ δίχτυ κοινωνικής ασφάλειας, ιδιαίτερα για τους πιο ευάλωτους συμπολίτες μας. Δεύτερον, στον οργανωτικό τομέα επίσης, έχουν λάβει χώρα κρίσιμης σημασίας εξελίξεις που ωστόσο απαιτούν περαιτέρω δράσεις έτσι ώστε να ολοκληρωθούν.

Είναι γνωστό ότι  στην Ελλάδα η κοινωνική πολιτική, ιστορικά, διακρίνονταν από κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά όπως (Κοντιάδης) η καθυστερημένη ανάπτυξη του κράτους πρόνοιας, σε συνάρτηση με τα φαινόμενα άνισης κατανομής και της –ως ένα σημείο οφειλόμενης στο πελατειακό σύστημα– οργανωτικής πολυδιάσπασης των φορέων κοινωνικής κάλυψης.

ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΒΑΣΕΙΣ ΙΣΛΑΜΙΚΟΥ ΦΟΥΝΤΑΜΕΝΤΑΛΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΝΕΟΛΑΙΑ ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

 Εισήγηση στην Ημερίδα "Προσέγγιση της Ριζοσπαστικής Ισλαμικής Τρομοκρατίας. Διεθνείς & Κοινωνικές Διαστάσεις", που οργάνωσε η Ποσειδωνία ΑΜΚΟ, Αθήνα, Τρίτη 26.07.2022 

Ασφαλώς το Ισλάμ, ως θρησκεία έχει πολλαπλές ερμηνευτικές προσεγγίσεις. Εδώ βέβαια δεν είναι ο κατάλληλος για μια ενδελεχή ανάλυση των ποικίλων ερμηνευτικών προσεγγίσεων του. Αξίζει ωστόσο να γίνει αναφορά στις εκδοχές που αποτελούν το ιδεολογικό υπόβαθρο των τζιχαντιστών.  Η τζιχαντιστική ακραία βία κινητοποιείται σαφώς από επιθετικά κίνητρα που βασίζονται σε συγκεκριμένες ιδεολογικές αναφορές ή θρησκευτικές πεποιθήσεις, καθώς και συγκεκριμένες ερμηνείες της ισλαμικής ιστορίας σε σχέση με σύγχρονες πολιτικές συγκρούσεις. Αυτό αντανακλάται στα καλέσματα για τη βίαιη εγκαθίδρυση του Σαρία ή του ισλαμικού χαλιφάτου και την επέκταση του χώρου του Ισλάμ.

Γιατί ενδιαφέρει το ζήτημα του ισλαμικού εξτρεμισμού και, ιδιαίτερα το ζήτημα της καλλιέργειας της τζιχάντ με την νεωτερική ερμηνεία; Μια απλή ματιά στα δημογραφικά στοιχεία αρκεί για να καταδείξει το επείγον του θέματος. Εδώ θα αναφερθούν στοιχεία για την περιοχή της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής, το 1950 o πληθυσμός σε αυτή την περιοχή ανέρχονταν σε 88 εκατομμύρια. Το 2016 αυτός ο αριθμός ανήλθε στα 418 εκατομμύρια, ενώ το 2050 προβλέπεται να αγγίξει τα 632 εκατομμύρια. Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι παγκοσμίως οι μουσουλμάνοι είναι νεώτεροι (μέση ηλικία 24 χρονών το 2015) από όλες τις μεγάλες θρησκευτικές ομάδες. Είναι επτά χρόνια νεώτεροι από την μέση ηλικία των μη μουσουλμάνων.

Η ΝΕΑ ΤΡΙΜΕΡΗΣ ΡΩΣΣΙΑΣ-ΙΡΑΝ-ΤΟΥΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΑΘΟΣ Η ΚΙΝΑ

 Την ίδια στιγμή που ο Μπάιντεν έφευγε από τη Μέση Ανατολή, ο Πούτιν επισκεπτόταν το Ιράν για μια τριμερή συνάντηση μεταξύ Μόσχας-Τεχεράνης και Άγκυρας. Ήταν η πρώτη φορά μετά την εισβολή στην Ουκρανία που ο Πούτιν ταξίδευσε στο εξωτερικό.

Το μέτωπο Ρωσσίας-Ιράν

Σε ένα πρώτο επίπεδο, η συνάντηση είχε επίσημα να κάνει με την κατάσταση στη Συρία, η οποία όμως, όπως φαίνεται, κάλυψε μικρό μέρος της συνάντησης. Στις συναντήσεις κυριάρχησαν μάλλον οι συζητήσεις μεταξύ Ρωσσίας και Ιράν.  

Το μεγαλύτερο δώρο που ο Πούτιν έλαβε στη συνάντηση κορυφής ήταν η πλήρης συνταύτιση του Ιράν με τις απόψεις του για την εισβολή στην Ουκρανία. Ο Χαμενέι δεν δίστασε να δηλώσει μιλώντας στον Πούτιν ότι «Στην περίπτωση της Ουκρανίας, εάν δεν είχες αναλάβει την πρωτοβουλία, η άλλη πλευρά θα είχε σίγουρα αναλάβει την πρωτοβουλία και θα είχε εγκαινιάσει τον πόλεμο. Το ΝΑΤΟ δεν γνωρίζει όρια εάν ο δρόμος ήταν ανοικτός γι’ αυτό. Και εάν δεν το σταματούσαν στην Ουκρανία, θα είχε ξεκινήσει τον ίδιο πόλεμο λίγο αργότερο με πρόσχημα την Κριμαία». Τα λόγια αυτά συνοδεύτηκαν και με την προετοιμασία για αποστολή ιρανικών drones στη Ρωσσία, για χρήση τους στον πόλεμο στην Ουκρανία.

ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΝΕΚΠΛΗΡΩΤΕΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΣΤΟΝ ΟΠΕΚΑ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ

 

Περίληψη

Ο τομέας της κοινωνικής πρόνοιας στην Ελλάδα έχει ένα μακρύ ιστορικό από ανολοκλήρωτες μεταρρυθμιστικές προσπάθειες. Κατά τη διάρκεια, ιδιαίτερα της Μεταπολίτευσης, οι μεταρρυθμιστικές προσπάθειες έπασχαν ή αναιρούνταν από το γεγονός της απουσίας τολμηρών εγχειρημάτων που να αναιρούν τον πελατειακό-κορπορατιστικό χαρακτήρα των πολιτικών του τομέα και τον οργανωτικό του κατακερματισμό. Η σύναψη των μνημονίων συντέλεσε στο να ξεπεραστεί το συγκεκριμένο εμπόδιο, με την παράλληλη εισαγωγή του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος αλλά και τον επαναπροσανατολισμό της επιδοματικής πολιτικής στους έχοντες την μεγαλύτερη ανάγκη.Επιπλέον, στοιχείο κρίσιμης σημασίας ήταν η μεταρρύθμιση της φορολογικής διοίκησης αλλά και του ασφαλιστικού συστήματος. Έτσι, δημιουργήθηκαν οι κατάλληλες προϋποθέσεις για την αφανή μεταρρύθμιση του τομέα της κοινωνικής πρόνοιας. Ο ΟΠΕΚΑ αποτέλεσε ένα από τα επιστεγάσματα αυτών των πολιτικώνγιατί αφενός προσέφερε τη δυνατότητα να ικανοποιηθούν συγκεκριμένες διοικητικές απαιτήσεις για το νέο τοπίο στην επιδοματική προνοιακή πολιτική, και, αφετέρου, η πύκνωση των προνοιακών δράσεων  κατέστησε αναγκαιότητά την ύπαρξή του, έτσι ώστε να καταστεί αποτελεσματική, διαφανής, δίκαια και με αξιοπρέπεια προς τον πολίτη, η παροχή τους. 

Abstract

The Greek welfare sector has a long history of unfulfilled reform endeavors. Especially during the Metapolitefsi, the reform efforts suffered or were nullified due to the fact of lack of bold initiatives that will overturn the clientalist-corporatist character of the policies in the field of social protection and its organizational fragmentation. The Memoranda contributed to the fact of overcomingthis impediment, with the parallel development of the introduction of the minimum guaranteed income scheme as well as the refocusing of the welfare benefit policies to those most in need. Moreover, a crucial element were the two reforms, of the tax system administration as well as the social security system. Thus, the appropriate conditions were formed for an imperceptible reform of the welfare sector. The Organization of Welfare Benefits and Social Solidarity was among the capstones of these policies as it provided the administrative requirements for this new landscape in welfare policy and, on the other hand, the broad range of new welfare benefits created the need for its existence, so as, the provision of the benefits to become effective, transparent, fair, and with decent procedures for the citizens.

Key words: greek social policy, greek welfare system, reform of welfare provision

 

 

 

1.      Εισαγωγή

Ο τομέας της κοινωνικής πρόνοιας στην Ελλάδα, ακολουθώντας και την μοιραία πορεία του ασφαλιστικού, διαθέτει ένα μακρύ ιστορικό από ανεκπλήρωτες μεταρρυθμιστικές προσπάθειες τόσο αναφορικά με την διαμόρφωση ενός διχτυού ασφαλείας για τους έχοντες ανάγκη όσο και αναφορικά με τις αναγκαίες διοικητικές διαρθρώσεις για την αξιοπρεπή και ορθή απονομή των παροχών.

Κατά τη διάρκεια, ιδιαίτερα της Μεταπολίτευσης, οι μεταρρυθμιστικές προσπάθειες έπασχαν ή αναιρούνταν από το γεγονός της απουσίας τολμηρών εγχειρημάτων που να αναιρούν τον πελατειακό-κορπορατιστικό χαρακτήρα των πολιτικών του τομέα και τον οργανωτικό του κατακερματισμό.

Την τελευταία δεκαετία, ωστόσο, οι διαδικασίες που επιβλήθησαν από τις μνημονιακές υποχρεώσεις, οδήγησαν τόσο στον εκσυγχρονισμό και εξορθολογισμό του διοικητικού συστήματος του τομέα της πρόνοιας, όσο και στο πολλαπλασιασμό των παροχών προς τους πιο ευάλωτους συμπολίτες μας.

Στο παρόν κείμενο, θα εξεταστούν οι κυριότερες προσπάθειες μεταρρύθμισης του τομέα της κοινωνικής πρόνοιας στη χώρα στη διάρκεια της μεταπολίτευσης. Θα γίνει προσπάθεια να καταδειχθούν τα αίτια που οδήγησαν ακόμα και ορθές ως προς την πρόθεση μεταρρυθμιστικές προσπάθειες στην αναίρεσή τους.

Έπειτα θα καταδειχθεί το γεγονός ότι η διοικητική μεταρρύθμιση του τομέα της πρόνοιας συνδέονταν αποφασιστικά με τις μεταρρυθμίσεις στις παροχές που υφίσταντο στον τομέα και, ιδιαίτερα, με την εισαγωγή του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος και μιας σειράς άλλων παροχών προς τα πιο φτωχά στρώματα των πολιτών της χώρας.

Τέλος, θα περιγραφεί πώς αυτός ο διάλογος αποτυπώθηκε στις μνημονιακές υποχρεώσεις και πώς μέσα από τις τελευταίες αναδείχθηκε ένα πιο ολοκληρωμένο, δίκαιο και αποτελεσματικό τοπίο στον τομέα της προνοιακής πολιτικής, με τον ΟΠΕΚΑ να συνιστά έναν από τους πυλώνες της.

Δημογραφικές Πολιτικές στην Ελλάδα και την Ευρώπη: κάποιες σκέψεις αποτίμησης και κάποιες προτάσεις

Ομιλία στο 11ο Διεθνές Συνέδριο, «Δημογραφική πρόκληση. Ο ρόλος των πολύτεκνων οικογενειών και το μέλλον της Ευρώπης». Οργάνωση: Ανωτάτη Συνομοσπονδία Πολυτέκνων Ελλάδος και Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, Ερευνητικό Εργαστήριο Κοινωνικής Διοίκησης. Συνεδριακό Κέντρο Αρχαίου Ελαιώνα, 18 Οκτωβρίου 2021.

 

Ένα στοιχείο που πρέπει να έχουμε πάντα κατά νου στον τομέα της δημογραφίας είναι η ιδιαίτερη δυσκολία να τεκμηριωθεί το τι έχει αποτέλεσμα και τι όχι. Συνεπώς, σήμερα, θα μοιραστώ μαζί σας κάποιους προβληματισμούς και κάποιες προτάσεις που απορρέουν από αυτούς, χωρίς να διεκδικώ επιστημονικές περγαμηνές. Περισσότερο θέλω να μοιραστώ τις ανησυχίες μου ως Έλληνας πολίτης αλλά και ως μέλος του Ευρωπαϊκού πολιτισμικού γίγνεσθαι.

Οι αριθμοί είναι αμείλικτοι. Έτσι, μια πρώτη επισήμανση που αφορά τις δημογραφικές πολιτικές που έχουν εφαρμοστεί στην Ευρώπη, είναι το γεγονός ότι κανένα μίγμα πολιτικής, σε καμία χώρα της Ευρώπης, δεν έχει κατορθώσει να πετύχει ποσοστά γονιμότητας που να επιτρέπουν, έστω, την αναπλήρωση του πληθυσμού. Αναφέρω χαρακτηριστικά ότι η Γαλλία, μια χώρα που έχει δημογραφική πολιτική για πάνω από έναν αιώνα και, σήμερα βρίσκεται να έχει τα βέλτιστα σε Ευρωπαϊκό επίπεδο ποσοστά συνολικής γονιμότητας, το 2019, το ποσοστό αυτό ήταν 1,86, που υστερεί αρκετά από το αναγκαίο για την αναπλήρωση του πληθυσμού 2,1. Την ακολουθούν η Ρουμανία, με 1,77, η Ιρλανδία και η Σουηδία με 1,71.