Στρατηγικές κατευθύνσεις για τις
Δημόσιες Υπηρεσίες Απασχόλησης
του Δρ Κωνσταντίνου Δ. Γεώρμα
Από τον συλλογικό τόμο «Από τον ΟΑΕΔ στη ΔΥΠΑ: Διαστάσεις και Προκλήσεις Κοινωνικής Πολιτικής». Η μικρή συνεισφορά μου έχει τον τίτλο "Στρατηγικές κατευθύνσεις για τις Δημόσιες Υπηρεσίες Απασχόλησης". Επιμέλεια: Σταύρος Πανταζόπουλος, Μάνος Σπυριδάκης, Χαράλαμπος Οικονόμου, Αντώνιος Κώστα και Δημήτρης Γεωργίκος
Οι ΔΥΠΑ ενώπιον των
προκλήσεων του σήμερα
Οι
Δημόσιες Υπηρεσίες Απασχόλησης (ΔΥΠΑ) λειτουργούν εντός ενός περιβάλλοντος που
αλλάζει δραματικά. Μια σειρά από μετασχηματισμοί -οικονομικοί, κοινωνικοί,
τεχνολογικοί- επιδρούν στην στρατηγική, τον ρόλο και τις ανάγκες σε στελεχιακό
δυναμικό και τεχνολογικές υποδομές των
Δημόσιων Υπηρεσιών Απασχόλησης. Σήμερα, είναι επείγουσα η απαίτηση για αναπροσαρμογή
των ΔΥΠΑ στο νέο αυτό περιβάλλον, του ανασχεδιασμού του ρόλου τους και των
διαδικασιών μέσω των οποίων τον επιτελούν.
Μια
από τις κυριότερες προκλήσεις σήμερα, είναι το γεγονός ότι οι ανάγκες των
αναζητούντων εργασία ή των εργαζομένων που αναζητούν μια άλλη θέση απασχόλησης
είναι πολύ πιο πιεστικές και πολύπλοκες. Η κινητικότητα στην αγορά εργασίας
είναι πολύ πιο έντονη. Σήμερα, οι άνθρωποι προβλέπεται ότι θα αλλάξουν πολλές
φορές θέσεις απασχόλησης στην εργασιακή τους καριέρα. Κοινωνικές αλλαγές όπως η
αλλαγή στις συνήθειες τεκνοποίησης, η εναρμόνιση οικογενειακού και
επαγγελματικού βίου, η γήρανση του εργατικού δυναμικού, οι δημογραφικές αλλαγές
επηρεάζουν αποφασιστικά την αγορά εργασίας.
Συνέπεια αυτού είναι ότι απαιτείται αλλαγή της εστίασης των παρεχόμενων
υπηρεσιών των ΔΥΠΑ στην υποστήριξη των μεταβάσεων από την μία εργασία στην άλλη,
ή την επανένταξη στην αγορά εργασίας.
Μια
δεύτερη σημαντική πρόκληση έχει να κάνει με το γεγονός ότι οι ανάγκες των
εργοδοτών και των επιχειρήσεων είναι και αυτές πολύ πιο απαιτητικές. Σήμερα, οι
επιχειρήσεις δρουν μέσα έναν κόσμο παγκοσμιοποιημένων οικονομικών διεργασιών
και έντονου οικονομικού ανταγωνισμού, έναν κόσμο ραγδαίων παραγωγικών
αναδιαρθρώσεων τόσο λόγω των απαιτήσεων της απανθρακοποίησης και της κλιματικής
αλλαγής, των τεχνολογικών μετασχηματισμών, αλλά και λόγω γεωστρατηγικών
ανακατατάξεων. Συνέπεια αυτού είναι ότι η πρόβλεψη μελλοντικών αναγκών σε
δεξιότητες, αλλά και η συνεχής αναβάθμιση των δεξιοτήτων του εργατικού
δυναμικού, η κατάρτισή του και η επανακατάρτισή του είναι απαραίτητες
διεργασίες για την διατήρηση της ανταγωνιστικότητας μιας οικονομίας.
Η
ανάπτυξη των πληροφοριακών συστημάτων, κατά τρίτον, και η όλο και μεγαλύτερη
χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην λειτουργία των ΔΥΠΑ, συνιστά μια πρόκληση
που επηρεάζει τόσο την σχέση της Υπηρεσίας με τους πελάτες της, ανέργους και
εργοδότες, όσο και το ίδιο το στελεχιακό της δυναμικό.
Επιπλέον
άλλες προκλήσεις όπως ο πράσινος
μετασχηματισμός και οι μεταναστευτικές ροές επηρεάζουν και αυτές αποφασιστικά
το πλαίσιο εντός του οποίου μια ΔΥΠΑ πρέπει να αναπροσανατολίσει τις
λειτουργίες της.
Σήμερα,
λοιπόν, ενώπιον αυτών των προκλήσεων, οι Δημόσιες Υπηρεσίες Απασχόλησης
καλούνται να ανασχεδιάσουν και να προσαρμόσουν την στρατηγική τους, να
μετασχηματίσουν τις λειτουργίες τους, για να ανταποκριθούν αποτελεσματικά στις ανάγκες
της αγοράς εργασίας του σήμερα. Επιπλέον, μια Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης δεν
καλείται πλέον απλά να ανταποκριθεί στις όποιες αλλαγές λαμβάνουν χώρα, αλλά να
προβλέπει τις όποιες επερχόμενες αλλαγές και να είναι αυτή που θα παράσχει τις
αναγκαίες υπηρεσίες για την προετοιμασία του εργατικού δυναμικού για μια
δυναμική προσαρμογή σε αυτές.
Ασφαλώς,
η αποστολή μιας Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης παραμένει σταθερή και αυτή δεν
είναι άλλη από την σύζευξη στην αγορά εργασίας. Σήμερα όμως, η εξυπηρέτηση
αυτής της αποστολής συνεπάγεται τον μετασχηματισμό των μεθόδων που
χρησιμοποιούνται για την επίτευξη αυτής της αποστολής και την καλλιέργεια των
απαραίτητων ικανοτήτων, δεξιοτήτων, μεθόδων και υποδομών.
Επιπλέον,
ο αναβαθμισμένος ρόλος μιας Δημόσιας Υπηρεσία Απασχόλησης σήμερα, την θέτει
ενώπιον νέων απαιτήσεων, με την κυριότερη να είναι αυτή του συντονισμού όλων
των εμπλεκόμενων φορέων που έχουν αναφορά στην αγορά εργασίας, αλλά και στο
σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας.
Σημειώνεται
ότι οι ελλείψεις δεξιοτήτων, η συμμετοχή στην αγορά εργασίας και η
παραγωγικότητα της εργασίας είναι παράμετροι που επηρεάζουν αποφασιστικά την
οικονομική αποδοτικότητα. Συνεπώς, η αποτελεσματική λειτουργία της ΔΥΠΑ είναι
ένας αποφασιστικός παράγοντας που συνεισφέρει στην οικονομική ανάπτυξη καθ’ ότι
μια ΔΥΠΑ συνιστά έναν αποφασιστικό και
στρατηγικό παράγοντα σε αυτήν. Ο αποτελεσματικός ρόλος της Δημόσιας Υπηρεσίας
Απασχόλησης είναι κρίσιμης σημασίας για την διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας
της οικονομικής δραστηριότητας.
Ο ρόλος των ΔΥΠΑ στην
νέα εποχή
Για
να απαντήσουν στις προκλήσεις που τίθενται, οι Δημόσιες Υπηρεσίες Απασχόλησης
πρέπει να προχωρήσουν σε μια σειρά από αποφασιστικά βήματα. Πρώτον, ακριβώς
λόγω του γεγονότος ότι οι προκλήσεις είναι πολλαπλές, απαιτείται μια συνολική
προσέγγιση, μια ολοκληρωμένη στρατηγική, που να απαντά σε κάθε επιμέρους
πρόκληση που πρέπει να αντιμετωπιστεί.
Στην
νέα εποχή είναι αναγκαία η συνεργασία μεταξύ ενός μεγάλου εύρους συνεργατών και
υπηρεσιών όπως επιχειρήσεις, επιμελητήρια, ιδιωτικές υπηρεσίες απασχόλησης, γραφεία
προσωρινής απασχόλησης, μη κυβερνητικές οργανώσεις, πάροχοι κατάρτισης και
εκπαίδευσης, πάροχοι υπηρεσιών κοινωνικής στήριξης, οργανώσεις εργαζομένων και
εργοδοτών, κοινωνικοί εταίροι, τοπικοί εμπλεκόμενοι φορείς και τοπικές
κοινότητες, δημόσιοι φορείς όπως υπουργεία κ.λπ.. Λόγω της άμεσης επαφής της με
εργοδότες, με αναζητούντες εργασία, με παρόχους κατάρτισης και κυβερνητικούς
φορείς, οι ΔΥΠΑ είναι σε θέση να κατέχουν πολύτιμη πληροφόρηση γύρω από
ζητήματα τάσεων στην αγορά εργασίας και αναγκαίων δεξιοτήτων. Οι ΔΥΠΑ, έτσι, έχουν
κρίσιμο ρόλο ως κεντρικός συντονιστής όλων αυτών των ενδιαφερόμενων μερών, τόσο
λόγο της σώρευσης τεχνογνωσίας και πληροφορίας, όσο και λόγω του ενεργητικού τους
ρόλου στην αγορά εργασίας και της εγγύτητάς τους στις πραγματικές ανάγκες που
αναδύονται.
Λόγω
του γεγονότος ότι μια κεντρική πρόκληση στην σύγχρονη πραγματικότητα είναι η
αναβάθμιση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού, η πρόβλεψη και η καλλιέργεια
δεξιοτήτων που απαντούν στις ανάγκες της τριπλής μετάβασης. Έτσι, και εδώ, η διαμεσολάβηση
των ΔΥΠΑ είναι απαραίτητη. Οι ΔΥΠΑ συνιστούν τους αναγκαίους εκείνους «παίκτες»
για την δημιουργία μιας συνεργατικής ατζέντας μεταξύ δεξιοτήτων και
εκπαίδευσης, με κύριο μέλημα την υποστήριξη των μεταβάσεων μεταξύ εκπαίδευσης
και αγοράς εργασίας ή/και επαγγελματικής κατάρτισης, συμπεριλαμβανομένης της δια
βίου μάθησης, της κατάλληλης κατάρτισης και της πρόσβασης σε συμβουλευτική
καριέρας, για τους ανθρώπους που είναι στην εργασία, ιδιαίτερα για τους
εργαζόμενους με χαμηλές δεξιότητες. Επιπλέον, η καλλιέργεια δεξιοτήτων έχει καθοριστικό
ρόλο στις γρήγορες μεταβάσεις από θέση απασχόλησης σε άλλη θέση, την προσαρμογή
των δεξιοτήτων έτσι ώστε να αντιμετωπιστούν τα παρατηρούμενα χάσματα δεξιοτήτων,
καθώς και την αναβάθμιση των δεξιοτήτων για τις ευάλωτες ομάδες. Η εστίαση σε
ευάλωτες ομάδες είναι κρίσιμης σημασίας, καθώς συνήθως αυτές οι ομάδες δεν
διαθέτουν τις απαραίτητες δεξιότητες για να έχουν πρόσβαση σε ποιοτικές θέσεις
απασχόλησης.
Ασφαλώς,
ο σχεδιασμός και υλοποίηση επιδοτούμενων
πολιτικών απασχόλησης παραμένει μία από τις κύριες δραστηριότητες των ΔΥΠΑ. Η
προσφορά προγραμμάτων με στόχο την επιβοήθηση των αναζητούντων εργασία για την
τοποθέτησή τους σε μια θέση απασχόλησης και των εργοδοτών για να καλύψουν τα
πιθανά κενά απασχόλησης ή αναπροσανατολισμού προς νέες θέσεις απασχόλησης και ο
μετριασμός των αρνητικών επιπτώσεων των όποιων οικονομικών μετασχηματισμών
είναι κρίσιμης σημασίας. Γιατί κεντρικός ρόλος των ΔΥΠΑ είναι να διευκολύνει επιχειρήσεις
και αναζητούντες εργασία στις προσαρμογές που είναι απαραίτητες στις νέες
ανάγκες που αναδύονται στην αγορά εργασίας και ο μετριασμός των αρνητικών
επιπτώσεων των κλυδωνισμών που προκαλούνται από πολεμικές συγκρούσεις, τις
επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, της εισαγωγής νέων τεχνολογιών ή τις υγειονομικές
κρίσεις. Οι ΔΥΠΑ πρέπει να διασφαλίσουν ότι ευάλωτες ομάδες θα συμπεριληφθούν στην
νέα εποχή, ότι οι επιχειρήσεις, και ιδιαίτερα οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις θα καταστήσουν
τις όποιες μεταβάσεις στην αγορά εργασίας όσο πιο συμπεριληπτικές γίνεται. Επιπρόσθετα,
οι όποιες παρεμβάσεις αναφορικά με την υλοποίηση πολιτικών προώθησης στην
απασχόληση, που στόχο έχουν να προσαρμόσουν την προσφορά εργασίας με τη ζήτηση,
πρέπει να ενισχύουν την προσπάθεια για αύξηση της προσφοράς εργασίας κυρίως με
αναφορά στους εργαζόμενους μεγαλύτερης ηλικίας, την κάλυψη του χάσματος της
μετάβασης από την εκπαίδευση στην απασχόλησης, την έμφαση στην προώθηση των
νέων στην αγορά εργασίας, την χρήση των κατάλληλων δεξιοτήτων των μεταναστών
κ.λπ. Επιπλέον, είναι αναγκαίες δράσεις που στοχεύουν στο κλείσιμο του χάσματος
μεταξύ ανδρών και γυναικών στην αγορά εργασία περιορίζοντας τα στερεότυπα και
τον επαγγελματικό διαχωρισμό. Αλλά πέρα από την υλοποίηση, αναγκαία είναι και η
αξιολόγηση των ενεργητικών πολιτικών απασχόλησης, έτσι ώστε να αποτυπώνονται οι
παράμετροι εκείνοι που συνεισφέρουν τα μέγιστα για την αποτελεσματικότητα αυτών
των πολιτικών.
Για
να επιτύχει αυτούς τους στόχους οι ΔΥΠΑ πρέπει κατά πρώτον, να καταστούν οι
κεντρικοί φορείς -«μεσίτες»- απασχόλησης μέσω της διάχυσης της πληροφόρησης για
κενές θέσεις απασχόλησης, αλλά και μέσω της διαμόρφωσης των προφίλ των
αναζητούντων εργασία, διευκολύνοντας έτσι την σύζευξη μεταξύ αυτών και των αναγκών
των επιειρήσεων. Επιπλέον, οι ΔΥΠΑ πρέπει να καταστούν οι φορείς που θα παρέχουν
τις απαραίτητες υπηρεσίες έτσι ώστε οι επιχειρήσεις να αρθρώσουν/αποτυπώσουν με
ακρίβεια τις αναγκαίες γι’ αυτούς δεξιότητες, αλλά και τις δεξιότητες που θα
απαιτηθούν από αυτές μελλοντικά.
Η
λειτουργία των ΔΥΠΑ πρέπει να οδηγήσει στην εντατικοποίηση των προσπαθειών για
το συνταίριασμα των προσφορών κατάρτισης στις ανάγκες των ανέργων και ειδικών
ομάδων εργαζομένων και των δεξιοτήτων που έχουν ανάγκη οι εργοδότες και, κατά
συνέπεια της αποτροπής της έλλειψης δεξιοτήτων. Παράλληλα, έμφαση πρέπει να
δοθεί στην παροχή υποστήριξης στις ανάγκες που αναδύονται από την μετάβαση στην
ψηφιακή και πράσινη οικονομία.
Κεντρικός
είναι ο ρόλος των ΔΥΠΑ στην συλλογή και παροχή στοιχείων για την αγορά
εργασίας, κυρίως μέσω της συλλογής στοιχείων για τις κενές θέσεις εργασίας,
καθώς και του προφίλ των δυνητικά ωφελούμενων.
Τέλος,
η διαχείριση των επιδομάτων ανεργίας με την παροχή εισοδηματικής στήριξης στους
ανέργους, τόσο μέσω επιδομάτων ανεργίας όσο και μέσω προνοιακών παροχών
παραμένουν κεντρικής σημασίας λειτουργία, αφού προσφέρουν την απαραίτητη
ασφάλεια που είναι το απαραίτητο συστατικό των πολιτικών ευελιξίας με ασφάλεια.
Δημόσια
Υπηρεσία Απασχόλησης και τεχνητή νοημοσύνη
Η
τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) χρησιμοποιείται για να υποστηρίξει τους αναζητούντες
εργασία σε όλη τους την εργασιακή πορεία. Από
τα chatbots
που παρέχουν πληροφόρηση για την εγγραφή τους στα μητρώα των ΔΥΠΑ, καθώς και από
άλλα εργαλεία που παρέχουν πληροφόρηση για τις διαθέσιμες υπηρεσίες, τις
δράσεις από τις οποίες μπορούν να ωφεληθούν αλλά και τις παροχές που
δικαιούνται. Επιπλέον, η ΤΝ χρησιμοποιείται στην παροχή πληροφόρησης για θέσεις
απασχόλησης που ταιριάζουν στο εργασιακό προφίλ των αναζητούντων εργασίας, τις δυνατότητες
κατάρτισης που προσφέρονται και εν γένει την δυνατότητα προσωποποιημένης
υποστήριξης.
Σήμερα,
η πιο κοινή λειτουργία για την ΤΝ που έχουν υιοθετήσει οι ΔΥΠΑ είναι η σύζευξη
των αναζητούντων εργασία με τις κενές θέσεις εργασίας. Η σύζευξη που βασίζεται
σε τεχνητή νοημοσύνη έχει τη δυνατότητα να λάβει υπ’ όψιν ευρύτερες βάσεις
δεδομένων έτσι ώστε να εξατομικεύσουν πλήρως τις προτάσεις για θέσεις
απασχόλησης.
Παράλληλα,
η ΤΝ χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο από τις ΔΥΠΑ στην προσπάθειά τους να
διαμορφώσουν εργαλεία που βοηθούν τους εργοδότες στις διαδικασίες σύζευξης.
Μια
άλλη χρήση της ΤΝ είναι η δημιουργία γνώσης και πληροφορίας για την αγορά
εργασίας αλλά και προβλέψεων για τις επερχόμενες τάσεις όπως οι ανάγκες για
νέες δεξιότητες, η παρακολούθηση και η αξιολόγηση των ενεργητικών πολιτικών.
Επιπλέον, κρίσιμης σημασία είναι η σώρευση πληροφοριών έτσι ώστε να δίνεται η
δυνατότητα για πιο αποτελεσματικές πολιτικές.
Πρέπει
να σημειωθεί, ωστόσο, ότι η λειτουργία συστημάτων ΤΝ δυσχεραίνεται από μια
σειρά ζητήματα όπως η έλλειψη στελεχιακού δυναμικού που να διαθέτει την
τεχνογνωσία τέτοιων συστημάτων, η χρηματοδότηση, η έλλειψη σε υποδομές (ICT Infrastructure) αλλά και το ρυθμιστικό πλαίσιο
για τα προσωπικά δεδομένα. Γι’ αυτό μια από τις σημαντικότερες και αναγκαίες
επενδύσεις μια Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης έχει να κάνει με τα στελέχη της. Είναι
απαραίτητη η καλλιέργεια και η έμφαση σε ένα στελεχιακό δυναμικό που είναι
ευέλικτο και εύκολα προσαρμόσιμο στις νέες μεθόδους εργασίας αλλά και προσωπικό
το οποίο να διαθέτει υψηλό επαγγελματισμό και κίνητρα.
Οι
Δημόσιες Υπηρεσίες Απασχόλησης πρέπει να χρησιμοποιούν συστηματικά απλές,
σύντομες και ψηφιοποιημένες διαδικασίες. Με αυτό τον τρόπο όχι μόνον
εξυπηρετείται καλύτερα ο πολίτης, αλλά και απελευθερώνονται ανθρώπινοι πόροι
για τις λειτουργίες της σύζευξης και γενικότερα της επαφής με αναζητούντες
εργασία και τους εργοδότες.
Συμπερασματικά
Συνεπώς, κάποιοι
μελλοντικοί άξονες παρέμβασης μιας Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης μπορούν να
είναι:
Κατά
πρώτον, η εμβάθυνση της γνώσης της αγοράς, γεγονός που θα της προσφέρει τη
δυνατότητα για πιο αποτελεσματική σύζευξη και εξυπηρέτηση των αναγκών των
επιχειρήσεων αλλά και της προσφοράς δυνατοτήτων κατάρτισης και επανακατάρτισης
των αναζητούντων εργασία. Συνεπώς απαιτείται η στενότερη και αναβαθμισμένη συνεργασία
με τους εργοδότες.
Κατά
δεύτερον, η εστίαση στην εξατομικευμένη προσέγγιση των αναγκών αναζητούντων
εργασία και στην υψηλού επιπέδου παροχή συμβουλευτικής επαγγελματικού
προσανατολισμού και καλλιέργειας δεξιοτήτων. Γενικότερα θα πρέπει οι ανάγκες
των αναζητούντων εργασίας και των δεξιοτήτων που αναζητούν οι επιχειρήσεις να
παρακολουθούνται από πολύ κοντά, αλλά και να προβλέπονται. Ψηφιακά εργαλεία που
έχουν να κάνουν με την επιβοήθηση των αναζητούντων εργασία και των αναγκών των
επιχειρήσεων είναι κρίσιμης σημασίας.
Τέλος,
ο τρίτος άξονας, αφορά στην ψηφιοποίηση του συνόλου διαδικασιών, έτσι ώστε η πληροφορία
να είναι άμεση προσβάσιμη σε αναζητούντες εργασία και εργοδότες, αλλά και για
να είναι πιο αποτελεσματικές οι διαδικασίες σύζευξης στην αγορά εργασίας.
Και
βέβαια, οι παρεμβάσεις αυτές θα πρέπει να λειτουργούν υπό το πλαίσιο μια
συνολικής και ολοκληρωμένης στρατηγικής που κεντρικό στόχο θα έχει την σύζευξη
μεταξύ ζήτησης και προσφοράς εργασίας, με γνώμονα την ανάπτυξη της
ανταγωνιστικότητας και της παραγωγικότητας της εθνικής οικονομίας.
Ενδεικτική Βιβλιογραφία
European
Network of Public Employment Services, (2025), Skills and labour market intelligence.
Thematic Paper. European Commission.
European
Network of Public Employment Services, (2022 ), Future skills, career guidance
and lifelong learning in PES. Thematic Review. European
Commission
European
Network of Public Employment Services, (2022). Future
skills, career guidance and lifelong learning in PES. Thematic Paper. European
Commission.
ILO,
(2023), Public employment services and active labour market policies for
transitions. Global Report Part I. Response to mega trends and crises, ILO,
Geneva.
Inter-American
Development Bank, World Association of Public Employment Services, Organization
for Economic Cooperation and Development, (2026), The world of public employment services 2026:
delivering in a changing world of work.
OECD, (2024)
A new dawn for public employment services: Service delivery in the age of
artificial intelligence, OECD ARTIFICIAL INTELLIGENCE PAPERS, June 2024 No. 19.
OECD,
(2021), Public Employment and Management 2021: The Future of the Public
Service, OECD Publishing, Paris.
